آموزش جامع و کاربردی نرم افزار مندلی (Mendeley) برای مدیریت منابع و ارجاع‌دهی

مدیریت منابع و تنظیم استایل ارجاع‌دهی به‌صورت دستی در پایان‌نامه یا مقاله، نه‌تنها بخش زیادی از زمان پژوهشگر را تلف می‌کند، بلکه احتمال خطای انسانی در شیوه‌نامه‌هایی مانند APA یا IEEE را به‌شدت بالا می‌برد. نرم‌افزار مندلی (Mendeley) یک ابزار رایگان و قدرتمند است که تمام فرآیند جمع‌آوری، سازمان‌دهی، نت‌برداری و درج رفرنس‌ها در فایل Word را به‌طور کاملاً خودکار انجام می‌دهد. با یادگیری این آموزش، می‌توانید کتابخانه دیجیتال مقالات خود را منظم کرده و با چند کلیک، فهرست منابع خود را بدون اشتباه بسازید.

مندلی چیست و چرا باید از آن استفاده کنیم؟

پاسخ سریع: نرم‌افزار مندلی (Mendeley) یک مدیریت‌کننده رفرنس و شبکه اجتماعی پژوهشی رایگان متعلق به انتشارات Elsevier است. این ابزار به پژوهشگران اجازه می‌دهد مقالات علمی را ذخیره، خوانده‌سازی، هایلایت و در نرم‌افزار Word استناددهی کنند.

وقتی مشغوال نگارش فصل دوم پایان‌نامه یا مروری بر ادبیات تحقیق هستید، مدیریت ده‌ها فایل PDF پراکنده در پوشه‌های مختلف سیستم کار فرسایشی است. قبل از اینکه وارد مباحث پیشرفته‌تر مثل جستجوی سوابق پژوهش در سامانه پیشینه بشوید، داشتن یک ابزار منظم برای گردآوری منابع واجب است. نرم افازر مندلی این مشکل را با همگام‌سازی ابری (Cloud Sync) حل می‌کند. یعنی فایل‌های شما روی کامپیوتر، تبلت و حساب وب همزمان به‌روزرسانی می‌شوند.

دانلود، نصب و راه اندازی کامل Mendeley Reference Manager

شرکت الزویر نسخه قدیمی مندلی (Mendeley Desktop) را بازنشسته کرده و نسخه جدیدتر، یعنی Mendeley Reference Manager را جایگزین کرده است. فرآیند راه‌اندازی شامل ۳ گام اصلی است:

1. ساخت حساب کاربری: به وب‌سایت mendeley.com بروید و با یک ایمیل معتبر حساب بسازید. این حساب با سایر پلتفرم‌های Elsevier مانند Scopus یکسان است.
2. دانلود و نصب نرم‌افزار دسکتاپ: برنامه متناسب با سیستم‌عامل خود (ویندوز، مک یا لینوکس) را دریافت کرده و نصب کنید. برای دسکتاپ باید ابتدا ثبت‌نام تا وارد محیط نرم‌افزار شوید.
3. نصب افزونه Mendeley Web Importer: این افزونه روی مرورگرهای کروم یا اج نصب می‌شود تا موقع وب‌گردی، مقالات را مستقیم وارد دسکتاپ کنید.
4. نصب افزونه Mendeley Cite در Word: از داخل نرم‌افزار دسکتاپ و از منوی Tools، روی گزینه Get Mendeley Cite کلیک کنید تا وارد مایکروسافت استور شده و افزونه را به Word اضافه کنید.

روش‌های افزودن مقالات و منابع به کتابخانه مندلی

پاسخ سریع: شما می‌توانید منابع را به ۴ روش وارد مندلی کنید: کشیدن و رها کردن PDF، استفاده از افزونه مرورگر (Web Importer)، وارد کردن کد DOI یا فایل‌های استنادی (RIS/BibTeX)، و ثبت دستی متاداده‌ها.

برای ذخیره مقالات روش‌های متعددی وجود دارد که بسته به منبع مقاله می‌توانید از آنها استفاده کنید:

روش اول: Drag and Drop (کشیدن فایل PDF)

ساده‌ترین راه این است که فایل PDF مقاله را از سیستم خود بکشید و داخل محیط نرم‌افزار مندلی رها کنید. مندلی به‌صورت خودکار عنوان، اسامی نویسندگان، نام مجله، سال انتشار و شناسه DOI را از داخل فایل استخراج می‌کند.

روش دوم: ورود خودکار با شناسه DOI یا ISBN

اگر PDF مقاله را ندارید اما کد DOI آن را دارید، از پنل سمت چپ روی گزینه Add new و سپس Add entry manually کلیک کنید. کد DOI را در کادر مربوطه وارد کرده و دکمه Search را بزنید؛ تمامی اطالعات مقاله به‌طور شگفت‌انگیزی تکمیل می‌شود!

روش سوم: خروجی گرفتن از Google Scholar یا پایگاه‌های علمی

در سایت‌هایی مانند گوگل اسکولار، ScienceDirect یا IEEE، هنگام جستجوی مقالات روی گزینه Cite کلیک کرده و خروجی با فرمت .RIS یا .BibTeX دانلود کنید. سپس این فایل را از بخش Import library وارد مندلی نمایید. این کار خصوصاً حین اجرای فرآیند تنظیم منابع مقاله ISI سرعت کار را چند برابر می‌کند.

سازمان‌دهی، گروه‌بندی و مطالعه PDF مقالات

وقتی تعداد مقالات کتابخانه شما از ۵۰ یا ۱۰۰ عدد بگذرد، پیدا کردن یک مطلب خاص سخت می‌شود. مندلی ابزارهای عالی برای دسته‌بندی ارائه می‌دهد:

• ساخت Collections (پوشه‌ها): در سمت چپ برنامه می‌توانید برای هر فصل از پایان‌نامه یا هر پروژه یک Collection بسازید و مقالات مرتبط را درون آن دسته‌بندی کنید.
• برچسب‌گذاری (Tags): به هر مقاله کلیدواژه‌های اختصاصی بدهید تا بعداً از کادر جستجو سریع‌تر پیدا شوند.
• PDF Reader داخلی: روی هر مقاله دابل کلیک کنید تا در تب جدید باز شود. می‌توانید متن‌های مهم را با رنگ‌های مختلف هایلایت کرده و روی صفحات یادداشت (Sticky Note) بگذارید.

آموزش ارجاع‌دهی در ورد با افزونه Mendeley Cite

پاسخ سریع: در نرم‌افزار Word به تب References رفته و Mendeley Cite را باز کنید. مکان‌نما را در انتهای جمله قرار داده، مقاله موردنظر را جستجو کنید و دکمه Insert Citation را بزنید. در پایان برای درج فهرست منابع، گزینه Insert Bibliography را انتخاب کنید.

ارزش اصلی مندلی در زمان نگارش متن خود را نشان می‌دهد. پس از نصب افزونه Cite، مراحل زیر را طی کنید:

1. نرم‌افزار Word را باز کرده و وارد تب References شوید.
2. روی آیکون Mendeley Cite در سمت راست کلیک کنید تا پنل جانبی باز شود.
3. جایی که می‌خواهید ارجاع دهید، کلیک کرده، نام نویسنده یا عنوان مقاله را در پنل مندلی تایپ کنید.
4. مقاله را انتخاب کرده و دکمه Insert 1 Citation را بفشارید.
5. برای ساخت فهرست انتهای متن، مکان‌نما را به بخش منابع برده، روی سه نقطه (…) در پنل Mendeley Cite کلیک کنید و گزینه Insert Bibliography را بزنید.

تغییر شیوه ارجاع‌دهی (Citation Style)

اگر ژورنالی که مقاله‌تان را فرستاده‌اید از شما خواست استایل ارجاع را از APA به IEEE یا Harvard تغییر دهید، نیازی به ویرایش دستی نیست! در پنل Mendeley Cite به تب Citation Settings بروید، روی Change citation style کلیک کنید و استایل دلخواه را انتخاب کنید. تمام ارجاعات متن و فهرست انتهای مقاله ظرف چند ثانیه طبق قوانین جدید بازنویسی می‌شوند.

تکنیک مدیریت همزمان رفرنس‌های فارسی و انگلیسی

بزرگ‌ترین چالش پژوهشگران ایرانی هنگام مراحل تدوین پایان‌نامه علمی، به هم خوردن راست‌چین و چپ‌چین شدن منابع فارسی و کلماتی نظیر “et al” یا “pp” در منابع فارسی است. برای حل این مشکل دو راهکار وجود دارد:

اولاً، متاداده مقالات فارسی را باید با دقت به‌صورت دستی (Manual Entry) وارد کنید. حتماً نام نویسندگان فارسی را دقیقاً به فارسی و زبان منبع را مشخص کنید. ثانیاً در محیط Word، بعد از ساخت فهرست منابع، تمام رفرنس‌های فارسی را انتخاب کرده و جهت پاراگراف (Paragraph Direction) را روی Right-to-Left قرار دهید. همچنین اگر حین نگارش متوجه بالا بودن مشابهت متنی شدید، باید نحوه بازنویسی درست و استفاده صحیح از نقل‌قول‌ها را برای پایین آوردن درصد همانندجویی پایان‌نامه رعایت کنید تا رفرنس‌دهی دچار ایراد نشود.

راستی، وقتی داده‌های آزمایشی را در تحلیل آماری با SPSS پردازش کرده و جداول را به ورد منتقل کردید، فراموش نکنید مقالاتی که روش‌های آماری را از آنها اقتباس کرده‌اید حتماً با مندلی رفرنس‌دهی کنید تا اعتبار کار علمی زیر سوال نرود.

سه قابلیت پیشرفته و کاربردی که کمتر کسی می‌داند

• پوشه مراقب (Watch Folder): در تنظیمات مندلی می‌توانید یک پوشه مشخص در کامپیوترتان را به‌عنوان Watch Folder تعریف کنید. از این به بعد هر مقاله PDF جدیدی که دانلود کرده و درون آن پوشه بریزید، اتوماتیک وارد کتابخانه مندلی می‌شود.
• ادغام رفرنس‌های تکراری (Merge Duplicates): گاهی یک مقاله را دو بار از مسیرهای مختلف وارد می‌کنید. با انتخاب گزینه‌ی Duplicates در منوی سمت چپ، مندلی موارد مشابه را شناسایی کرده و با یک کلیک بدون از دست رفتن اطلاعات، آنها را ترکیب می‌کند.
• گروه‌های همکاری (Private Groups): می‌توانید با همکاران یا استاد راهنمای خود یک گروه بسازید و فایل مقالات را همراه با هایلایت‌ها به اشتراک بگذارید تا همه به‌صورت همزمان روی منابع مطالعه کنند.

راهنمای عیب‌یابی سریع و رفع مشکلات رایج در مندلی